Ceny wielkomembranowych mikrofonów spadły na łeb i szyję. Przyzwoitej jakości mikrofon z membraną o średnicy 1” można kupić już za 500 – 600 zł. W tej cenowej pogoni producentów i dystrybutorów (tak tak, również dystrybutorów...) jakoś nie widać super-ofert na mikrofony lampowe. Poprawka – do niedawna nie było widać, a to za sprawą firmy Anymusic która w ostatnim czasie starała się zwrócić uwagę potencjalnych nabywców właśnie na lampowe mikrofony. A wśród nich na najtańszy chyba mikrofon lampowy na naszym rynku – NADY TCM 1100. Czy tania „lampówka” jest godna uwagi?

Radek Barczak

Mikrofony lampowe – podobnie jak inne urządzenia, w których torze wykorzystane są lampy – brzmią inaczej. To brzmienie jest na tyle specyficzne, że wcale nie musi się każdemu podobać. Ostatnio wśród środowisk wtajemniczonych panuje swoista moda anty-lampowa. Winę za taki stan rzeczy ponoszą producenci, którzy lampy zaczęli wkładać do „wszystkiego co się rusza”. Więcej – tani dalekowschodni producenci (w tym przede wszystkim Behringer) zaczęli oferować „lampowe” przedwzmacniacze w cenach tanich mikserów – tyle, że tych kuchennych mikserów ;) A „selekcjonowane lampy” w tych preampach za 100 zielonych mają tyle wspólnego z selekcją, co z „odrzutem” z innych fabryk... Stąd wśród części z nas wzięła się niechęć do lampowego sprzętu. Szczerze mówiąc, ja oparłem się owej anty-modzie. Może dlatego, że nie miałem do czynienia z tanimi „lampowymi” wynalazkami. I choć mój Ivory2 5001 też nie jest w pełni lampowym preampem, to jednak lampkę w jego torze cenię sobie i ją słyszę ;)

A jedno jest pewne – typowe lampowe brzmienie jest rozpoznawalne. Nieważne, czy jest to mikrofon, preamp, czy wzmacniacz gitarowy. A o co chodzi w muzyce? Właśnie o rozpoznawalność. I tutaj techniki kompozytorskie, aranżacyjne, nagraniowe mogą zostać wsparte dodatkowym elementem – zastosowany sprzęt odgrywa przecież zasadniczą rolę w kreowaniu brzmienia nagrania. Rozpatrując pod tym kątem przydatność najtańszego mikrofonu lampowego należy stwierdzić już na wstępie, że ją potwierdził. Brzmi charakterystycznie dla lampy – stosunkowo ciemno, z „piaskiem”, a chwilami wręcz matowo. Ale owa matowość wcale nie jest w tym przypadku czymś negatywnym. Jest niekiedy wręcz poszukiwaną cechą. Wszystko zależy od źródłowego sygnału – co zostanie udowodnione w niniejszym teście choćby na przykładzie dwóch wokalistek śpiewających ten sam utwór.


Przystępując do testów podjęliśmy decyzję, że porównawczym mikrofonem nie będzie inny mikrofon lampowy – choć mieliśmy do dyspozycji i „budżetowego” Neumanna M147 (hihi, za którego cenę można by kupić 8.45 mikrofonu TCM 1100), i bodaj najlepsze mikrofony lampowe z jakim miałem do czynienia – AKG C12 VR oraz Neumann M149, do którego 10-metrowy kabel mikrofonowy kosztuje niemalże tyle, co TCM 1100 ;))))) Nasz wybór padł na iście nie-lampowego Neumanna TLM103 w cenie około 3.7 mikrofonu TCM 1100. Na początek kilka suchych faktów...

Mikrofon NADY TCM 1100 jest produkowany w Chinach. I wstydu w tym żadnego nie ma – w końcu nawet „amerykańskie” miksery firmy Mackie są produkowane w tym kraju ;) TCM 1100 jest wyposażony w pozłacaną membranę o średnicy 1.1” i grubości 3 mikronów. Charakteryzuje się dużą czułością, a fakt zastosowania tak cienkiej membrany sprawia, że mikrofon potencjalnie przenosi subtelne niuanse brzmieniowe. I... tak jest w istocie – co będzie słychać w nagranych przykładach. Dostarczany jest w walizce z tworzywa sztucznego razem z zasilaczem oraz specjalnym kablem mikrofonowym z 7-pinowymi końcówkami XLR. Zabrakło niestety uchwytu – nawet „sztywnego”, zatem trzeba pamiętać o zamówieniu dedykowanego uchwytu (najlepiej elastycznego).

We wnętrzu mikrofonu zainstalowano klasyczną podwójną triodę 12AT7 (ECC81) kosztującą w detalu ok. 10 USD. Lampę taką stosuje się w wielu budżetowych modelach mikrofonów, m.in. Marshall Electronics w modelu MXL V69, Rode w modelu NT-1A, SE Electronics Z5600, ale tego samego typu lampę stosuje się również w mikrofonie AKG C12 VR czy TLAudio w modelu Ivory2 5000, jak również w układach wielu preampów mikrofonowych (np. Avalon oraz Manley) i gitarowych. Według danych producenta mikrofon ma szumy własne na poziomie 26 dB (DIN45405), a odstęp sygnału od szumu po przedwzmacniaczu to 78 dB co jest wartością bardzo dobrą – zwłaszcza jak na budżetowy sprzęt. Mimo wszystko przy cichych sygnałach szum jest zauważalny, więc należy się zawsze starać o możliwie optymalne ustawienie mikrofonu.

Oto rozżarzona po 15 minutach lampa... Oczywiście w nocy ;)


Mikrofon przenosi sygnał w zakresie 20 Hz – 20 kHz, ale z pewnością spadek skuteczności w dolnym i górnym paśmie jest znaczny i z pewnością nie utrzymuje się w tolerancji +/-3 dB. Zresztą w całym zakresie charakterystyka przenoszenia również nie jest liniowa – słychać to na przykładach dźwiękowych. Inna sprawa, że dzięki temu mikrofon brzmi charakterystycznie i po prostu... inaczej. To nie tylko efekt zestrojenia membrany, ale również wpływ lampy. Warto przy tym przypomnieć, że jak przystało na urządzenie lampowe TCM 1100 pełnię swych wdzięków brzmieniowych prezentuje po upływie kilkunastu minut od włączenia zasilacza...

Charakterystyka jest tak ukształtowana, że nagrania wokalu wypadają bardzo „blisko” – bliżej w każdym razie, niż Neumann TLM103. A to już spora zaleta. Dodatkowo lampa wpływa na lepszy przekaz sybilantów co słychać zwłaszcza w nagraniach zdecydowanych i „charakternych” barwowo wokalach:

...Baśki Maciąg

i Adama Wasieli

 Inaczej jednak wypadają nagrania delikatnego i subtelnego wokalu

Kingi Koniecznej

oraz Olgi Maciąg

(12-letniej córki Baśki), w których według nie tylko mojej oceny (oczywiście całkowicie subiektywnej ;))) lepiej sprawdził się TLM103. Oto przykłady:

Basia (TCM 1100)

Basia (TLM103)

Kinga (TCM 1100)

Kinga (TLM103)

Olga (TCM 1100)

Olga (TLM103)

Adam (TCM 1100)

Adam (TLM103)

Brzydcy z repertuaru Grażyny Łobaszewskiej (aranżacja: Krzysztof Ścierański)

Basia (TCM 1100)

Basia (TLM103)

Kinga (TCM 1100)

Kinga (TLM103)

NADY TCM 1100 jest czułym mikrofonem – w nagraniach testowych dokonanych tradycyjnie w MM Studio na przedwzmacniaczu TLAudio Ivory 5001 gałka czułości wejścia przedwzmacniacza dla testowanego mikrofonu była ustawiona o całą podziałkę niżej niż dla mikrofonu Neumann TLM103. Charakterystyczną cechą dla mikrofonów lampowych jest delikatna kompresja sygnałów – i w tym elemencie TCM 1100 nie jest wyjątkiem. Oznacza to jednak, że w przypadku nagrań klasyki np. instrumentów smyczkowych, część dynamiki zostanie utracona. Warto jednak poeksperymentować – od czasu testu mikrofonów MXL 990 i MXL 992 na potrzeby którego nagrywaliśmy m.in. fortepian, wbrew powszechnym regułom moim faworytem jest właśnie mikrofon lampowy (choć oczywiście z całkowicie innej „półki”) AKG C12 VR. Nie zawsze więc owa kompresja oznacza gorszy efekt końcowy nagrania...

Partia gitary została nagrana testowanym mikrofonem podłączonym do kompresora tfpro p2.

Utwór Irlandzki (nagranie z koncertu)

...z płyty Drzewa wybranej Płytą Roku kategorii HARD ROCK/METAL w plebiscycie dwumiesięcznika Gitara i Bas + Bębny. Warto wspomnieć również, że w tym samym plebiscycie Wojtek Hoffmann został wybrany gitarzystą roku w kategorii HARD ROCK/METAL. Przyłączmy się niniejszym do gratulacji!!!

Oto przykładowe nagrania gitar, na których zagrał Wojtek Hoffmann:

Gitara PRS Santana SE + head Box Electronics Taurus Turbo H-130 z kolumną G412 Vintage (4 × 12”)

Kanał czysty (TCM 1100)

Kanał czysty (TLM103)

Kanał czysty (SM57)

Kanał przesterowany (TCM 1100)

Kanał przesterowany (TLM103)

Kanał przesterowany (SM57)

Gitara akustyczna (TCM 1100)

Gitara akustyczna (TLM103)

Gitara klasyczna (TCM 1100)

Co do oceny brzmienia poszczególnych nagrań – każdy może wyrobić sobie własną opinię ;) jednak na wszelki wypadek, gdyby komuś nie chciało się słuchać ściągać z netu przykładów, podzielę się swoimi wrażeniami.
Osobiście przypadło mi do gustu brzmienie gitary klasycznej nagranej przez TCM 1100 (razem z „wokalem” Wojtka ;-)), zaś nagranie gitary akustycznej oceniłbym co najwyżej jako poprawne – konturowe brzmienie TLMa stotrzeciego w tym przypadku lepiej wypada, choć należy wspomnieć, że nagrywanym instrumentem był chiński „wyrób” za 650 zł... 

Bardzo podoba mi się wokal Baśki przez lampowego NADY. Wokal Adama również jest chyba lepszy w nagraniu przez TCM 1100, ale już w przypadku głosu Kingi lepiej wypada TLM103. Jak dla mnie NADY świetnie poradził sobie również z sygnałami gitary elektrycznej – zwłaszcza przesterowanej (przypomina nieco brzmieniem testowany w multiteście mikrofonów do gitary model e609 firmy Sennheiser). Oczywiście wszystko jest kwestią gustu i potrzeby chwili. W każdym razie do ciężkiej rockowej rzeźby gitarowej według mnie NADY TCM 1100 sprawdzi się wyśmienicie dzięki zdecydowanie ciemniejszemu brzmieniu i rasowemu „piaskowi” w brzmieniu, którego TLM103 nie ma wcale, a SM57 ma go w wyższych rejestrach...

Więc jak? Czy tania lampa gra czy bucy? Naszym zdaniem – gra i to zaskakująco dobrze! NADY TCM 1100 jest bardzo ciekawą propozycją, a za sumę niecałych 1400 zł wręcz arcyciekawą. W pełni zasługuje na nominację Top of the Best. Jeśli szukamy pierwszego w naszym studyjku mikrofonu, a nasze działania nagraniowe ograniczają się do wokalu lub gitar, to TCM 1100 jest wyborem ze wszech miar wartym rozpatrzenia. Jest jednak małe ale... Jeśli mamy zamiar nagrywać również instrumenty dęte lub perkusyjne, proponuję rozejrzeć się za innym mikrofonem.