Koronnym argumentem wielu przeciwników studyjnych procesorów sygnału i wirtualnych syntezatorów w postaci programowych plug-inów jest brak manualnej kontroli nad „urządzeniem”, które jest wyświetlane na ekranie monitora i obsługiwane przy pomocy myszki. Odłóżmy na bok kwestię rzekomej wygody fizycznego kontaktu z „prawdziwym” urządzeniem o kilku miniaturowych przyciskach, z reguły wielofunkcyjnych pokrętłach i ledwie czytelnym dwulinijkowym wyświetlaczu LCD, zmuszającym do dalekiego od komfortu pochylania się nad rackiem, którą to „wygodę” gloryfikuje się w porównaniu do nędznej klikaniny na 19-calowym ekranie, gdzie wszystkie elementy interfejsu użytkownika są logicznie rozplanowane bez potrzeby oszczędzania na miejscu (wszak kawałek grafiki kosztuje tyle co nic, zaś kawałek fizycznego panelu – konkretne pieniądze).

Wspomniany argument jest oczywiście pozbawiony podstaw jeśli weźmiemy pod uwagę dostępne na rynku alternatywy dla obsługi wtyczek programowych przy pomocy „gryzonia”. Chodzi oczywiście o dedykowane pulpity sterujące MIDI wyposażone w pokrętła, suwaki i przyciski, nie do końca poprawnie (choć często) nazywane kontrolerami (przypomnijmy, że po polsku kontrolować to sprawdzać coś, a odpowiednikiem angielskiego control jest sterować).

Typowo, sterownik podłączamy do systemu komputerowego poprzez interfejs MIDI, a generowane w trakcie manipulowania jego elementami komunikaty MIDI trafiają do odpowiednich wtyczek efektowych i instrumentów wirtualnych, stosownie modyfikując ich parametry, co odzwierciedlane jest ruchem wirtualnej gałki na ekranie monitora. W ten sposób, dysponując odpowiednio rozbudowanym pulpitem możemy komfortowo sterować wszystkimi udostępnionymi elementami oprogramowania, włączając programy DAW i sekwencery: w grę wchodzi sterowanie zarówno wirtualną konsoletą mikserską, jak i (przynajmniej niektórymi) funkcjami edycyjnymi.

No dobrze – ktoś może zaprotestować – skoro taki pulpit pozwala sterować oprogramowaniem, to może równie dobrze posłużyć do sterowania niewygodnym w obsłudze cyfrowym modułem syntezatora wkręconym do racka. Zaiste – obsługa fizycznych urządzeń to drugie interesujące zastosowanie testowanych tutaj sterowników. Zwróćmy przy tym uwagę, że ta sama skrzynka, w zależności od bieżącej konfiguracji (decydującej o tym, jakie dokładnie komunikaty MIDI są przypisane poszczególnym pokrętłom i suwakom) można wykorzystywać do sterowania wszystkiego, co daje się sterować przez MIDI, zatem poprzez wielofunkcyjność jest doskonałym rozwiązaniem z punktu widzenia ergonomii i miejsca na biurku.

Niemiecka firma Doepfer to producent studyjnej elektroniki muzycznej ze sporymi tradycjami. Jej założyciel, Dieter Doepfer, do dziś współpracuje z legendarną grupą Kraftwerk, a w okresie jej największej popularności konstruował rozliczne instrumenty i urządzenia sterujące na specjalne potrzeby Ralfa Hüttera i Floriana Schneidera. Obecnie w ofercie firmy są zestawy analogowych syntezatorów modularnych o rekordowej rozmaitości modułów, na dodatek bardzo tanie w porównaniu z ofertą konkurencyjnych producentów z Wielkiej Brytanii czy USA. Dostrzegając rosnącą popularność wirtualnych rozwiązań programowych, Doepfer uzupełnił swoją ofertę klawiatur sterujących, sekwencerów (krokowych i patternowych) zestawem rozmaitych skrzynek z pokrętłami i suwakami. Urządzenia są dostępne na rynku już od dłuższego czasu, od początku dzielnie stawiając czoła wzrastającej w siłę konkurencji.

Poszukując niewielkiego kontrolera pozwalającego sterować dużą ilością parametrów z pewnością zwrócimy uwagę na niewielkie sterowniki Doepfer serii Pocket. Te iście kieszonkowe kontrolery wyposażone w aż 16 potencjometrów mogą okazać się panaceum na niedostatki sterowania niedrogich klawiatur sterujących wyposażonych jedynie w joystick lub dwa kółka kontrolne.

Jakość wykonania nie budzi żadnych zastrzeżeń – obudowa z dość grubej, profilowanej blachy gwarantuje trwałość. Również jakość samych potencjometrów nie budzi zastrzeżeń. „Heble” w Pocket Fader pracują z wyczuwalnym oporem (i bardzo dobrze!) uniemożliwiając przypadkowe poruszenie położenia suwaków. Analogicznie potencjometry obrotowe, czyli popularne gały w Pocket Control, choć w tym przypadku gałki mogłyby być nieco węższe z uwagi na niewielkie odległości między potencjometrami...

Możliwości kontroli pocketów są naprawdę spore – do każdego z potencjometrów można przypisać sterowanie dowolnym kontrolerem MIDI, w tym również z grupy RPN/NRPN, a także wybranymi komunikatami kanałowymi, jak PITCH BEND i AFTERTOUCH oraz wybranymi, predefiniowanymi (głównie dla instrumentów zgodnych z GM/GS/XG) komunikatami System Exclusive. Możliwe jest również „wyzwalanie” nut. Edytor nie umożliwia wpisanie własnych ciągów System Exclusive, istnieje jednak możliwość „odebrania” przez MIDI ciągu komunikatów wysłanych np. z poziomu sekwencera.

Konfiguracja urządzeń generalnie jest dość prosta dzięki udostępnieniu komputerowego edytora, w którym określamy dla każdego manipulatora: jaki komunikat ma być wysyłany, jaką ma mieć wartość początkową i na jakim kanale MIDI ma komunikować się z instrumentem MIDI bądź komputerem. W pamięci tych niewielkich kontrolerów zapisano 64 programy oraz udostępniono 64 komórki na programy użytkownika. Szkoda, że przeważają w tym konfiguracje dla sterowania instrumentów zgodnych ze standardami GM, GS i XG... Inna sprawa, że przełączanie programów jest dość niewygodne, gdyż zmian dokonuje się za pośrednictwem ośmiu przełączników DIP switch.

Pracując z Pocketami z pewnością musimy kierować się konsekwencją w definiowaniu konfiguracji poszczególnych manipulatorów. Jeśli będziemy przygotowywać programy sterujące np. dla różnych syntezatorów programowych bez trzymania się schematu typu: - pierwsze 2 potencjometry – punkt odcięcia fitru i rezonans
- następne 4 potencjometry – obwiednia wzmacniacza
- kolejne 2 potencjometry – sterowania LFO...
to szybko próba pracy z Pocketami stanie się męką ;-) 

Do czego mogą jeszcze służyć kontrolery wyposażone w 16 potencjometrów? Idealnie się sprawdzi jako sterownik np. miksera w programie sekwencerowym. Równie dobrze można zdefiniować sobie funkcje sterowania korektorami lub wysyłkami – na konkretnym kanale miksera, lub na właśnie aktywnym kanale... Tutaj jednak drobna uwaga – straciłem pół dnia na skonfigurowanie Pocketa jako sterownik programu Cubase SX. Dlaczego? Nie dlatego, że konfiguracja jest trudna. Wystarczy zainstalować Pocketa jako urządzenie Generic Remote (menu Devices —> Device Setup —> Add/Remove —> Generic Remote), zdefiniować port MIDI, do którego urządzenie jest podłączone i ustawić program za pomocą przełączników DIP właściwy sterowaniu programem (na stronie www.doepfer.de można znaleźć przykładową konfigurację, która może posłużyć za punkt wyjścia do kreowania własnych ustawień). Tyle, że jak się okazało Pocket blokował interfejs MIDI zainstalowany w karcie/interfejsie EMU1820... Jako kontroler MIDI sterujący dla syntezatorów programowych był absolutnie bezproblemowym urządzeniem pracując na porcie MIDI EMU1820, jednak jako sterownik programu Cubase SX konfiguracja ta nie chciała pracować. Dopiero po przełączeniu się na interfejs MOTU micro lite wszystko ruszyło bez zająknięcia ;-)

Szczególnie przypadła mi do gustu praca z modelem Pocket Fader (chyba już u mnie zostanie ;-) ). W trakcie testów akurat byłem na etapie miksowania wielośladowego materiału z koncertu – wokaliści „zabawiali się” ze mną wykorzystując do tego m.in. efekt zbliżeniowy mikrofonów estradowych ;) Trzeba było sporo namęczyć się w zgraniach stosując automatykę dla ścieżek wokalnych. I w tej roli Pocket Fader oddał nieocenione usługi. Miks był po prostu przyjemnością – zamiast „jeździć” myszakiem po ekranie mogłem na bieżąco posługiwać się prawdziwymi „heblami” Fadera. Sama przyjemność. Fakt – chwilami na przeszkodzie stawał brak zmotoryzowanych faderów, ale za tę cenę jestem skłonny zapomnieć o tej niedogodności. Zwłaszcza, że do dyspozycji miałem aż 16 suwaków! Przeliczając cenę urządzenia (ok. 200 EURO) na jeden suwak wychodzi około 12 Euro za jeden „hebel”!

Podsumowując kilkutygodniowe obcowanie z kieszonkowymi urządzonkami Doepfera – Pocket Fader jest moim faworytem. Zasługuje na najwyższą ocenę i nominację do nagrody „Top of the Best”. Pocket Control – jakkolwiek potencjał kontroli ma identyczny jak Pocket Fader, może okazać się przyjaznym urządzeniem dopiero po przeróbkach (wymianie nasadek na potencjometry). Ale jeśli ktoś pała miłością do gałek... wybór będzie oczywisty.

Dystrybutor: MusicToolz