Firma ART by³a dot±d znana jako producent wszelkiej ma¶ci sprzêtu nag³o¶nieniowego i po czê¶ci studyjnego. Wielu z nas pewnie zidentyfikuje firmê po przydatnej i na tle konkurencji wyró¿niaj±cej siê serii „akcesoriów” ARTcessories, po¶ród których prym wiod± bud¿etowe przedwzmacniacze serii Tube MP i wariacje na temat. A tutaj jaki¶ rok temu gruchnê³a wie¶æ – ART pokaza³ na targach NAMM 8-kana³owy przedwzmacniacz mikrofonowy pe³ni±cy rolê 8-kana³owego interfejsu FireWire.

Radek Barczak 

W kategorii ka¿dego sprzêtu liczy siê niezawodno¶æ wynikaj±ca z wiarygodno¶ci producenta i marki. Wystarczy spojrzeæ, ile ju¿ lat sE Electronics próbuje odbudowaæ pozytywne postrzeganie marki – s± tak zdeterminowani, ¿e p³ac± ciê¿kie pieni±dze ikonie sprzêtu studyjnego, Mr. Rupertowi Neve, byle tylko ¶wiat zapomnia³ o wtopie sE Electronics i uwierzy³, ¿e to siê nie powtórzy... Dlaczego o tym piszê? Bo o ile ART jest postrzegany jako solidny producent sprzêtu studyjnego i nag³o¶nieniowego - wyra¼nie ponad przeciêtn±, to z pewn± doz± nie¶mia³o¶ci pragnê zauwa¿yæ, ¿e interfejsów FireWire jak dot±d ART nie pope³ni³. A skoro nie pope³ni³, to nie ma na tym polu do¶wiadczenia. A skoro go nie ma, to dlaczego mam ryzykowaæ zakup sprzêtu, który nie daje gwarancji stabilnej pracy?

Z takimi przemy¶leniami podchodzi³em do wielomiesiêcznych testów ART TubeFire 8. Za³o¿eniem by³o sprawdzenie go w ka¿dych warunkach – dlatego, ¿e sam interesujê siê tym sprzêtem. Z ARTem jest tak, ¿e albo siê lubi jego brzmienie, albo nie. D¼wiêkowych purystów ceni±cych absolutn± neutralno¶æ sprzêtu i w efekcie naturalno¶æ niekoloryzowanego brzmienia od razu uprzedzimy – ART TubeFire 8 nie jest urz±dzeniem dla Was :-) Je¶li z kolei kto¶ jest fanem prawdziwego lampowego brzmienia, to... ART TubeFire 8 równie¿ nie jest odpowiednim sprzêtem. Dlaczego? Bowiem ART TubeFire 8 to niejako 8 przedwzmacniaczy Tube MP w jednej obudowie rack 19” o wysoko¶ci 1U. A o ile Tube MP ma lampê we wnêtrzu, to nie jest ona w uk³adzie samego preampu, a w torze wyj¶ciowym. Wiêc ani Tube MP, ani TubeFire 8 stricte lampowym przedwzmacniaczem nie jest. Wiêc lampowi pury¶ci interesuj±cy siê sprzêtem ART powinni skierowaæ swój wzrok na ART MPA Gold albo ART Voice Channel. Je¶li natomiast szukamy niedrogiego interfejsu audio FireWire z wbudowanymi 8 przedwzmacniaczami o solidnej konstrukcji, to ART TubeFire 8 jest w³a¶nie dla Ciebie. Tylko jak dzia³a to FireWire???

O tym za chwilê. Interfejs jest zbudowany bardzo solidnie – poziom wykonania jest na absolutnie profesjonalnym poziomie. A do tego design jest bardzo atrakcyjny. Jedyne co przyt³acza podczas pierwszego kontaktu to g³êboko¶æ obudowy – pamiêtacie g³êboko¶æ samplera AKAI S2000? TubeFire 8 jest bardzo podobnej, bardzo „g³êbokiej” g³êboko¶ci :-) Zamawiaj±c skrzynie rack 19” trzeba o tym pamiêtaæ! Na moje dwie skrzynie ART TubeFire 8 do mniejszej nie mia³ szansy siê zmie¶ciæ, a do drugiej zbudowanej pod 16-kana³owy mikser rackowy do monta¿u od góry wszed³... ledwo. Znaczy – zmie¶ci³ siê, ale po zamontowaniu w skrzyni doj¶cie do gniazd jack 1/4” by pod³±czyæ wyj¶cia z tykami do prostych ju¿ nie nale¿a³o... Ale najpierw o przedwzmacniaczach.

Jest 8 kana³ów wej¶ciowych na z³±czach combo XLR/jack 1/4” umieszczonych z ty³u urz±dzenia oraz dodatkowo na pierwszych dwóch kana³ach – zamiennie z torami mikrofonowymi - wej¶cia wysokoimpedancyjne na gniazdach jack 1/4” do pod³±czenia gitary b±d¼ basu umieszczone na panelu przednim. Ka¿dy tor jest wyposa¿ony w regulator wzmocnienia GAIN oraz regulacjê poziomu wyj¶ciowego OUTPUT z 4-diodowym wska¼nikiem wysterowania. Dla wej¶æ mikrofonowych maksymalne wzmocnienie to 70 dB – 60 na przedwzmacniaczu i dodatkowe 10 na wyj¶ciu. Razem 70 dB, czyli bardzo sporo jak na bud¿etow± konstrukcjê. Insza inno¶æ, ¿e w zasadzie maksymalny bezszumny poziom wzmocnienia GAIN to godzina czwarta, gdy¿ dalej szum wzrasta w postêpie geometrycznym, a najlepiej poruszaæ siê w okolicach godziny 12 w potencjometrze GAIN i kompensowaæ poziom sygna³u potencjometrem OUTPUT. Ale o tym za chwilê. Ponadto na przednim panelu s± pod¶wietlane prze³±czniki: t³umika PAD (-20 dB), filtru dolnozaporowego (@80 Hz, nachylenie 6 dB/oct.) i odwrócenia fazy. Ca³y ten dobrobyt na ka¿dym kanale! Zasilanie Phantom +48 V jest za³±czane oddzielnie dla kana³ów 1-4 i 5-8 prze³±cznikami umieszczonymi z lewej strony panelu czo³owego. Skrajnie z prawej strony s± prze³±czniki ¼róde³ sygna³u dla wyj¶æ – je¶li chcemy wykorzystywaæ TubeFire 8 jako 8-kana³owy przedwzmacniacz, to uaktywniamy prze³±czniki sekcji OUTPUT SOURCE (¶wiec± siê na czerwono). Je¶li chcemy wykorzystywaæ TubeFire 8 jako 8-kana³owy interfejs audio z 8 przedwzmacniaczami mikrofonowymi, to pozostawiamy przyciski tej sekcji wy³±czone.

Wyj¶cia liniowe w ilo¶ci 8 s± zrealizowany na z³±czach jack 1/4” TRS i mog± pracowaæ z poziomem symetrycznym b±d¼ niesymetrycznym (jest dedykowany prze³±cznik). Dodatkowo z przodu znalaz³o siê gniazdo s³uchawkowe z potencjometrem reguluj±cym... no w³a¶nie. Co? Tryb ods³uchu mono/stereo kana³ów i torów matrycy w sekcji OUTPUT SOURCE. Tyle, ¿e w ¶rodkowym po³o¿eniu s³yszymy nic. W skrajnym lewym po³o¿eniu potencjometru mamy najg³o¶niejszy sygna³ mono z wej¶æ lub/i wyj¶æ z programu (zale¿y od ustawieñ matrycy OUTPUT SOURCE), a w skrajnym prawym najg³o¶niejszy sygna³ rozbity na stereo dla kana³ów wej¶ciowych lewych (wej¶cia nieparzyste) i prawych (wej¶cia parzyste) lub/i wyj¶æ z programu. Dziwne, zamotane i nie do koñca zgodne z oczekiwaniami w sytuacji bud¿etowego studia przydomowego... Wa¿ne jednak, ¿e w razie potrzeby monitoring wej¶æ jest zrealizowany sprzêtowo i bez latencji.

Co daje podstawy marketingowe firmie ART, by pos³ugiwaæ siê opisow± nazw± interfejsu „8-Channel Tube Microphone Firewire Preamplifier/Interface”? We wnêtrzu faktycznie znajdziemy 4 podwójne triody 12AX7 – ka¿dy tor wykorzystuje pojedynczy obwód lampy. Jakim napiêciem zasilana jest lampa? Tradycyjnie z Phantomu, 48 V. Tak jest najpro¶ciej i najskuteczniej. I najtaniej. A poruszamy siê w koñcu w rejonie 350 z³ za kompletny kana³ w interfejsie FireWire... Wiêc nie ma siê co dziwiæ. Lampa pracuje w torze wyj¶ciowym ka¿dego kana³u. Je¶li wiêc chcemy ulampowiæ brzmienie powinni¶my zmniejszyæ wysterowanie mikrofonu potencjometrem GAIN i skompensowaæ to w torze wyj¶ciowym potencjometrem OUTPUT.

Dostêpny jest pe³en zakres kszta³towania zniekszta³ceñ – od delikatnych ocieplaj±cych brzmienie, przez „pogrubianie” brzmienia, delikatne przesterowanie a¿ po przesterowane brzmienie na przyk³ad wokalu a'la Lenny Kravitz. Mo¿liwo¶ci brzmieniowe sa w zasadzie identyczne jak przedwzmacniacza Tube MP – proponujê zapoznaæ siê z przyk³adami d¼wiêkowymi.

No dobrze – a co z funkcjonowaniem ART TubeFire 8 jako interfejs FireWire? Okazuje siê, ¿e ART postawi³ na rozwi±zania sprawdzone przez innych producentów i zbudowa³ uk³ad FireWire w oparciu o kontroler firmy BridgeCo, a przekszta³canie sygna³u analogowego do cyfrowego i cyfrowego do analogowego powierzy³ uk³adom firmy Asahi Kasei, czyli przetwornikom AKM. Najwa¿niejsze w sumie jednak jest to, ¿e sterowniki czyni±ce z TubeFire 8 interfejs audio na FireWire s± stabilne i wydajne. Instalacja jest prosta i szybka, wymaga jednak restartu komputera. Co wa¿ne – ART TubeFire nie jest urz±dzeniem w technologii hot swap, czyli nie powinni¶my pod³±czaæ i od³±czaæ kabla „w locie”, przy w³±czonym komputerze. Zalecane jest pod³±czenie kabla FireWire przy wy³±czonym kompie, w³±czenie zasilania komputera, odczekanie a¿ siê za³aduje system operacyjny i dopiero wówczas nale¿y w³±czyæ TubeFire 8. Interfejs korzysta z FireWire 400. D³ugo¶æ kabla ³±cz±cego TubeFire 8 z komputerem nie powinien przekraczaæ 4.5 metra, przy czym im krótszy tym lepsza wydajno¶æ i gwarancja unikniêcia dropów.

W komplecie s± sterowniki ASIO i WDM. Oraz p³ytka z sekwencerem Steinberg Cubase 4 LE! Fajnie – od razu mo¿na rozpocz±æ pracê lub sporo oszczêdziæ w razie zakupu upgrade'u do wy¿szych wersji Cubase. Co wa¿ne, producent wyposa¿y³ sterowniki w funkcjê mierzenia ilo¶æ pojawiaj±cych siê dropów i tak je skonstruowa³, ¿e w trakcie odtwarzania czy rejestracji jest mo¿liwy podgl±d ustawieñ sterownika. No i mo¿na prze³±czaæ latencjê w locie :-) Odtwarzanie na chwilê jest wstrzymywane, a po od¶wie¿eniu bufora rusza ponownie. Minimalna latencja to 44 sample dla czêstotliwo¶ci próbkowania 44.1 kHz, czyli 1 ms. Przy nieobci±¿onych wtyczkami projektach na maszynie testowej (procesor AMD Athlon 64 X2 4000+ z 2 GB pamiêci RAM) w trakcie rejestracji wokali, podawania ods³uchu po programie mo¿liwa by³a praca przy latencji 2 ms. Interesuj±co wypad³o porównanie wydajno¶ci pomiêdzy ART TubeFire 8 i E-MU 1820 przy du¿ej niemal 70-¶cie¿kowej sesji z pe³n± obsad± procesorów dynamicznych, dwóch pog³osów realizowanych wtyczk± S.I.R. EMU 1820 przy latencji 10 ms prezentowa³o obci±¿enie miêdzy 70-80%. Identycznie wypad³ ART TubeFire8 przy latencji 11 ms. To bardzo dobry wynik dla interfejsu FireWire i zarazem dowód, ¿e panowie z ARTa odrobili zadanie domowe i zatrudnili do skonstruowania kontrolera FireWire i napisania sterowników kompetentnych fachowców. Interfejs testowa³em na kontrolerach z chipsetami Texas Instruments i Lucent – zero problemów, zwiech i jakichkolwiek komplikacji.

No tak – ale co nam po 8-kana³owym interfejsie FireWire? Przecie¿ na 8 kana³ach nie da siê nawet porz±dnie bêbnów nagraæ, a co dopiero mówiæ o ewentualnym koncercie czy nagraniu „na setkê”? ¦pieszê donie¶æ, ¿e producent tak zaprojektowa³ TubeFire 8, ¿e mo¿na szeregowo pod³±czyæ do 3 urz±dzeñ (a nie 4 jak to opisano w jednym z testów) w ³añcuchu na jednym komputerze zyskuj±c pe³nowarto¶ciowy 24-kana³owy system w przypadku czêstotliwo¶ci próbkowania 44.1 kHz lub 48 kHz. A to ju¿ wystarczy, by nagraæ nawet powa¿ny koncert. Dla czêstotliwo¶ci 88.2 kHz i 96 kHz mo¿na po³±czyæ dwa TubeFire 8 uzyskuj±c system 16-kana³owy, który z kolei sprawdzi siê idealnie w nagraniach muzyki klasycznej.

W kwestii synchronizacji – moim zdaniem powa¿n± niedoróbk± jest to, ¿e ART TubeFire 8 mo¿e jedynie przyj±æ synchronizacjê WordClock i przes³aæ j± dalej przez wyj¶cie THRU. Sam ART TubeFire 8 nie mo¿e synchronizowaæ ca³ego systemu – a szkoda.

A jak pracuje siê z testowanym interfejsem? Podczas u¿ytkowania ART TubeFire 8 wysz³o na jaw kilka ciekawostek o których nijak wyczytaæ z testów prasowych czy zamieszczonych w internecie. Ju¿ pierwsza sytuacja studyjna wykaza³a, ¿e TubeFire 8 trzeba siê nauczyæ, ¿e nie wystarczy mieæ do¶wiadczenie z innymi urz±dzeniami – nawet ARTa. Po pod³±czeniu do wej¶æ liniowych symetrycznego sygna³u z syntezatora okaza³o siê w czasie nagrywania, ¿e sygna³ jest nie tyle przesterowany, co zniekszta³cany. Co wa¿ne, wysterowanie by³o prawid³owe, ga³ka OUTPUT w pozycji na godz. 12, GAIN na minimum, a tu pojawiaj± siê charakterystyczne zniekszta³cenia a'la lampa. A tu chodzi³o o nagranie czystego sygna³u liniowego bez podbarwiania. Co siê okaza³o? ¯e je¶li chcemy nagraæ sygna³ liniowy czysty, to musimy pos³u¿yæ siê prze³±cznikiem PAD -20 dB i przy ustawieniu GAIN na nieco powy¿ej minimum odpowiednio wysterowaæ sygna³ na wyj¶cie. Przyjrza³em siê wynikom testu RMAA z jednego z miesiêczników i co siê okaza³o? ¯e przeprowadzili je bez wci¶niêtego klawisza PAD. No i na wykresach pojawi³y siê zniekszta³cenia i dodatkowe nierównomierno¶ci. Przy wci¶niêtym klawiszu PAD i odpowiednim wysterowaniu sygna³u tych zniekszta³ceñ nie ma – co widaæ na wykresach naszych pomiarów. Wi±¿e siê z tym choæby o 3 dB lepszy wynik w zakresie dynamiki dla czêstotliwo¶ci próbkowania 88.2 kHz i 96 kHz. A wyniki?

Zastosowano analogowo-cyfrowe przetworniki AKM AK5384 (dynamika 107 dB @96 kHz - wg danych technicznych producenta) i cyfrowo-analogowe AKM AK4358 (dynamika 112 dB @96 kHz - wg danych technicznych producenta).

Uk³ady to jedno, a konstrukcja toru audio to drugie – w tym przypadku wyniki s± znakomite. Wrêcz wzorcowe. Dla czêstotliwo¶ci 44.1 kHz przy rozdzielczo¶ci 24-bity uzyskano dynamikê 104.3 dB i analogiczny odstêp sygna³u od szumu. Brawo!

Przedwzmacniacze te¿ wymagaj± dok³adnego poznania – mocno wysterowuj±c preampy bardzo ³atwo jest je przesterowaæ. W zasadzie przy nagrywaniu koncertów, gdy wysterowujê preampy na maksymalny poziom -12 dB nie jest to problemem, ale z kolei w pracy studyjnej gdy walczymy o ka¿dy naturalnie uzyskany decybel optymalne ustawienie wymaga do¶wiadczenia .

Interfejs wykorzystywany w roli 8-kana³owego przedwzmacnicza wykaza³ siê ogromn± dynamik± i wysokim sygna³em wyj¶ciowym – w przypadku pracy w trybie symetrycznym poziom maksymalny na wyj¶ciach siêga +22 dBV. Trzeba uwa¿aæ, bo do¶æ ³atwo przesterowaæ wej¶cia miksera je¶li jest on miernej jako¶ci... Kto wie, czy nie lepiej w takim przypadku pos³u¿yæ siê sygna³em o poziomie niesymetrycznym :-)

Przyznajê, ¿e ¶ci±ga³em do testów TubeFire 8 bêd±c osobi¶cie zainteresowany tym urz±dzeniem. Osobi¶cie lubiê i polecam brzmienie preampów ARTa – nawet tych najtañszych. S± ewidentnie cieplejsze brzmieniowo od zbli¿onych cenowo przedwzmacniaczy tranzystorowych, bardziej dynamiczne i daj± bardziej plastyczne brzmienie. Buduj±c studyjny system wystarcz± dwa egzemplarze - przy cenie 350 z³ za kana³ w 16-kana³owym interfejsie FireWire pracuj±cym do czêstotliwo¶ci 96 kHz jest to rewelacyjna propozycja. Nawet je¶li szukamy samego 8-kana³owego przedwzmacniacza mikrofonowego a nie interfejsu audio, ART TubeFire 8 jest bodaj najciekawsz± obecnie propozycj± na rynku po¶ród bud¿etowych urz±dzeñ - z domieszka lampowo¶ci lub bez. Focusrite OctoPre LE by³ dobry dwa lata temu i na pewno ma przewagê techniczn± bo ma ADATy, ale nie ma startu do TubeFire 8 pod wzglêdem brzmienia i potencja³u w jego kreowaniu. Focusrite jest poprawny i zasadniczo ch³odny, a TubeFire 8 jest... interesuj±cy. No i w TubeFire 8 Phantom nie brumi :-) Behringer ADA8000 to inna – ni¿sza – liga, podobnie 8-kana³owce SM Pro Audio. W zasadzie po¶ród 8-kana³owych przedwzmacniaczy przy cenie 2878 PLN TubeFire 8 móg³by konkurowaæ ze sporo dro¿szym 8-kana³owymi preampami PreSonusa i Studio Project. Faceci z ARTa naprawdê siê postarali. Po testach wiem, ¿e ART TubeFire 8 do³±czy do mojego zestawu koncertowego – jeszcze nie teraz wprawdzie, ale za kilka miesiêcy przyjdzie czas na inwestycje. ART TubeFire 8 do³±cza do listy zakupów :-) I dostaje od nas plakietkê Top of the Best. Z pewno¶ci± ART dziêki TubeFire 8 nie straci dobrej opinii, a wrêcz utwierdzi pozytywne postrzeganie marki jako solidnego i innowacyjnego producenta. Takiego urz±dzenia nie ma na rynku.

Dystrybutor: Arcade Audio