Dobrze przygotowane akustycznie studio domowe to marzenie chyba każdego z nas. I zwykle na marzeniach się kończy. Bo jak tu myśleć o przyzwoitej akustyce, gdy do dyspozycji mamy pokoik o powierzchni poniżej 10 m2? A takie są realia. Czy można tak niewielkie pomieszczenie przystosować do pracy nad dźwiękiem?

Radek Barczak 

Asumptem do napisania i opracowania niniejszego artykuliku stała się sytuacja, w jakiej się znalazłem – zmieniłem mieszkanie (no... nie tylko ;)). I super – mieszkanie ma większy metraż tyle, że pokoiki są dość małe. Mnie przypadł pokój o wymiarach 2.62 m × 3.2 m. Mała klitka. Gdy pierwszy raz wszedłem do tego pokoju, wykonałem najprostszy test akustyki: klasnąłem, tupnąłem i... niemal przewróciłem się z wrażenia na betonową podłogę :/ Tragedia! Odgłosy przypominały połączenie łazienkowego klasku z odgłosem uderzenia pioruna w pustą rurę wodociągową... Zresztą posłuchajcie:

przed adaptacją

I ja mam tutaj pracować nad dźwiękiem? Poprzednie pomieszczenie jakkolwiek w niewielkim zakresie zaadaptowane akustycznie miało ponad dwa razy większą powierzchnię, a do tego na wprost monitorów był długi na niemal 6 metrów korytarz w kształcie litery L. Bez problemu można było pracować. A teraz? Przyjdzie mi wynajmować pomieszczenie na studyjko odsłuchowe?

Postanowiłem coś z tym zrobić. Zacząłem zbierać informacje w necie, konsultować się ze znajomymi, z budowlańcami, wreszcie z akustykiem. Szybko uświadomiłem sobie, że nie ma możliwości, aby tak niewielkie pomieszczenie uczynić wzorcowym miejscem pracy. Są oczywiście możliwości, by zbliżyć się do ideału, ale koszt takiego rozwiązania porażał... Według wstępnej wyceny koszt „profesjonalnej” adaptacji zamknąłby się w kwocie 6000 zł (wersja optymistyczna). Tyle nie miałem. Więcej – skalkulowałem sobie, że wydam na to max 1200 zł! Więc trzeba było podejść do problemu metodą chałupniczą ;)

W przystosowaniu pomieszczenia do pracy nad dźwiękiem napotykamy na dwa główne problemy – izolacja akustyczna od innych pomieszczeń tak, by nie przeszkadzać pozostałym domownikom i sąsiadom oraz adaptacja akustyczna pomieszczenia tak, by szło w przewidywalnym stopniu kontrolować dźwięk z monitorów studyjnych. Na początek izolacja akustyczna. Co możemy zrobić?

Prawda jest taka, że wszelkie próby kompletnego odizolowania akustycznego spełzną na niczym. Nie ma szansy, by pokój w bloku lub wieżowcu odizolować na tyle, by sąsiedzi bądź domownicy nie słyszeli muzyki. Trzeba by zbudować całkowicie odizolowane, niejako „wiszące” pomieszczenie w pomieszczeniu o grubych, żelbetowych ścianach. Nierealne. Jedyne co można spróbować zrobić, to zmniejszyć poziom głośności wydobywający się na zewnątrz pomieszczenia odsłuchowego.

By zniwelować odbicia najtaniej jest posłużyć się wełną mineralną (najlepiej akustyczną). To nam załatwia wysokie tony, powiedzmy powyżej 200 Hz. Do tego niedrogim sposobem jest zawieszenie na ścianach wykładziny. Trzeba jednak pamiętać o tym, że wykładzina stanie się wcześniej czy później (raczej wcześniej) siedliskiem kurzu. Należy więc liczyć się z tym, że co jakiś czas trzeba ją odkurzać.

Pozostają jeszcze niskie tony, a właściwie... małe częstotliwości. W przypadku takiego pomieszczenia jak moje trudno cokolwiek zrobić – trzeba się posłużyć pułapkami basowymi, w których zbudowaniu obiecał mi pomóc Przemek Ślużyński (trzymam za słowo!). Pułapki basowe buduje się dopiero po zakończeniu wszystkich prac, po dokonaniu pomiarów akustyki pomieszczenia, więc póki co nie zaprzątały mojej uwagi.

Zamiast papy na podłogę położyłem wykładzinę PCV. Styropian przyklejałem do podłogi taśmą dwustronną. Płyty styropianu przedzielałem listwami z OSB-3 o szerokości 10 cm i grubości 18 mm. Od ścian zostawiłem po 6 cm wolnego miejsca.

Etap 2 – gąbka pod panele

Gąbkę przyklejałem również taśmą dwustronną na łączeniach

Płyty wiórowe OSB-3 mocowałem do poprzecznych listew za pomocą wkrętów do drewna

Następnie zająłem się ścianami.

Znaczy się... miało być OSB-3, ale to o grubości 18 mm wymiotło z całego Poznania w ciągu jednego dnia! Błąd, że nie kupiłem od razu – zastosowałem więc listwy z powlekanej płyty wiórowej OSB-5. Listwy o szerokości 10 cm i grubości 18 mm przytwierdzałem do ścian za pomocą wkrętów na kołki – nawiercałem wiertłem do drewna listwy, następnie przykładając do ściany delikatnie nawiercałem niewielkie otwory w miejscach, gdzie powinny być zamontowane kołki rozporowe, a następnie już wiertłami do betonu wierciłem otwory na kołki rozporowe. Zastosowałem kołki o średnicy 8mm, z wkrętami 6mm o długości 55 mm. Na każdą pionową listwę przypadło po sześć kołków/wkrętów.

Wcześniej, przed rozpoczęciem prac zagruntowałem ściany gruntem malarskim, więc teraz mogłem przytwierdzić styropian do ściany za pomocą taśmy dwustronnej

Płyty wiórowe OSB-3 przymocowałem do pionowych listew za pomocą wkrętów do drewna

Bodaj najgorsza część robót; każdą z listew trzeba przytwierdzić do płyty najpierw za pomocą kołków drewnianych, a następnie za pomocą kątowników. Na listwę 250 cm × 10 cm przypadało 6 kołków. Najpierw nawiercałem listwy, a następnie po zaznaczeniu ołówkiem nawiercałem otwory w płycie na ścianie.

Każdy kątownik to 4 wkręty. A każda listwa musi mieć minimum 8 kątowników, by zachować sztywność. Szczerze mówić, na tym etapie najbardziej się bałem, że niedokładnie spasowane listwy będą rezonować... Liczyłem się z tym, że będę wszystko rozbierać – na szczęście okazało się, że były to strachy na lachy.

W tym miejscu jeszcze jeden wtręt – jak oszczędzić. Wiadomo, że od poznaniaków bardziej oszczędni są jedynie Szkoci i... krakusy ;) Ale my też zasłużyliśmy na miano – nazwijmy to oględnie – oszczędnych. Jedna pionowa listwa o wymiarach 250 cm × 10 cm to koszt rzędu 6-7 zł. Biorąc pod uwagę, że co 60 cm przypada listwa, na moje pomieszczenie trzeba ich było 16, a to już robi sumę niemal 100 zł! Można to rozwiązać inaczej – w Castoramie palety z płytami OSB-3 są oddzielane trzema poczwórnymi listwami OSB-3/18 mm o wymiarach 125 cm × 9 cm. Te „podkładki” lądują później w odpadach – można spróbować pogadać z kierownikiem działu drewiennego... Ja pogadałem i wyrwałem 9 takich poczwórnych podkładek darmo. A że poszczególne listwy są klejone, to wystarczyło za pomocą przecinaka i młotka je rozdzielić i oto oszczędzone 100 zł! Stąd zamiast jednej listwy miałem po dwie listwy montowane do ściany w pionie.

Akustyczna wełna mineralna którą kupiłem była dostarczana w dwóch spakowanych razem rolkach o długości 10 metrów i szerokości 60 cm. Praktycznie jedno opakowanie wystarczało na pół pokoju. Płaty wełny przyklejałem do korytek z OSB-3 za pomocą taśmy dwustronnej. Trzeba pamiętać, aby dość gęsto (co około 50 cm) przyklejać pasek taśmy – początkowo robiłem to co 1 metr i później płaty wełny mineralnej odpadały.

Najlepiej wełnę mineralną montować mając na sobie długi rękaw i rękawiczki – ja zmądrzałem po fakcie. Wieczorem całe przedramiona miałem pokaleczone od drobin szkła...

Wykładzinę dociąłem do szerokości całej ściany, na „wysokość” dodałem 40 cm, po czym od góry nawinąłem na połączone listwy o szerokości 10 cm i za pomocą taśmy dwustronnej i wkrętów do drewna przytwierdziłem do listwy.

Później – w miarę możliwości – naciągnąłem wykładzinę i przykręciłem u dołu do podłogi z OSB-3.

Podkłady pod panele o grubości 3 mm położyłem na powierzchni całej podłogi przyklejając je za pomocą taśmy dwustronnej, po czym położyłem 2-mm piankę pod panele, a na to wykładzinę dywanową. Wykładzinę dociąłem tak, by zostały 10-centymetrowe zakładki nachodzące na ściany. 

Ponieważ podkłady pod panele są miękkie, pod fotel wyciąłem z szarej płyty 3-milimetrowej podkład; można kupić podkłady z plexi, ale to koszt niemal 100 zł...

I co? Udało się?

Już w trakcie kończenia prac miałem wrażenie przytłumienia w pomieszczeniu – w pokoju zrobiło się wręcz głucho ;) Za każdym razem gdy wchodziłem do środka miałem wrażenie, jakbym zaczynał słyszeć siebie od wewnątrz. Suuuuper! Pierwsze testy wygłuszenia pomieszczenia za pomocą odgłosów „paszczą” i klaskania sprawiły, że uśmiech zagościł na mojej twarzy. To jest to! Jest lepiej, niż w moim poprzednim miejscu pracy. Oto od-dźwięki klaśnięcia i tupnięcia po adaptacji:

po adaptacji

Co ważne, w ciągu kilku dni od zakończenia prac nad adaptacją wleciało do mnie wielu znajomych muzyków i realizatorów. Każdy był pod wrażeniem... Pierwszą sesją w nowym pomieszczeniu było nagranie partii basu przez Arka Malinowskiego do jednego z nowych numerów Wojtka Hoffmanna na nową płytę.

(ceny materiałów z kwietnia 2007)