Multimedialny oddział Rolanda od lat należy do przodujących marek zwłaszcza w kategorii semi-pro sprzętu komputerowego audio i MIDI. Od pewnego czasu na rynku dostępne są interfejsy audio, które spełnią oczekiwania również profesjonalistów. Pierwszym takim powszechnie znanym interfejsem jest UA1000 – jak na razie jedyny wart uwagi interfejs audio na złączu USB 2.0. Drugą linią interfejsów jest coraz liczniejsza grupa interfejsów audio na złączu FireWire. Model FA101 jest sztandarowym przykładem. Czym może przyciągać uwagę potencjalnych nabywców?

Jednego konstruktorom Edirola odmówić nie można – doświadczenia. Testowany model w zasadzie mógłby stanowić wzorzec konstrukcji, może poza jednym szczegółem... Ale o tym później.

Edirol FA101 jest 10-kanałowym interfejsem audio udostępniającym po 8 analogowych kanałów wejściowych i wyjściowych oraz dwa cyfrowe typu S/PDIF na złączach optycznych TOSlink. No właśnie... Dlaczego nie ma elektrycznych złączy cyfrowych? Ponadto interfejs wyposażono w dwa przedwzmacniacze mikrofonowo-instrumentalno-liniowe ze złączami combo XLR/jack 1/4" z zasilaniem Phantom +48 V i prostym limiterem w torze analogowym – jeszcze przed przetwornikami analogowo-cyfrowymi, dwa analogowe kanały wejściowe (7/8), udostępniają regulację wzmocnienia poziomu, wyjście słuchawkowe niezależne od liniowych wyjść audio oraz wejście i wyjście MIDI. W wyposażeniu zabrakło więc do pełni szczęścia jedynie elektrycznych, cyfrowych złączy S/PDIF. Tak się jednak złożyło, że w trakcie dość długiego okresu testów jednocześnie mieliśmy przedwzmacniacz Korg TP-2, który był wyposażony w optyczne wyjście cyfrowe, nie było więc problemu, by wykorzystać w pełni możliwości FA101. A możliwości te są całkiem imponujące...

Edirol FA101 może pracować w częstotliwościach próbkowania 44.1 kHz, 48 kHz, 88.2 kHz, 96 kHz oraz 192 kHz, przy czym dla złączy cyfrowych najwyższą częstotliwością jest 96 kHz. Dla częstotliwości od 44.1 kHz do 96 kHz dostępne są wszystkie wejścia i wyjścia. Przy ustawieniu częstotliwości 192 kHz kanały 7-8 oraz złącza cyfrowe są niedostępne.

W ramach testu postanowiliśmy zarejestrować koncert chóralny. Dźwięk nagrywaliśmy na 10 kanałach w 24-bitowej rozdzielczości i częstotliwości próbkowania 96 kHz. Bez pudła. Jakość przetworników jest doskonała! Zastosowane przetworniki analogowo-cyfrowe to układy Cristal CS5340CZ, a na wyjściach analogowych są układy AK4385. Koncert nagrał się przy zerowej zajętości zarówno dysku, jak i CPU. Oto fragmenty nagrań (niestety w postaci stereofonicznej w pliku mp3 256 kbps). Śpiewa chór Chór Kameralny Akademii Muzycznej w Poznaniu Motet et Madrigal pod dyrekcją prof. Leszka Bajona. Nagranie pochodzi z płyty zrealizowanej podczas koncertu w hołdzie Janowi Pawłowi II „Totus Tuus” w katedrze poznańskiej.

A. Bruckner - Ave Maria
 

Za obsługę szyny FireWire w FA-101 odpowiada Texas Instruments TSB41AB2, wsparciem cyfrowego rozdziału sygnałów zajmuje się chipset bridgeCo DM-1000 stosowany w konstrukcjach przesyłania dźwięku i wideo. W trakcie wszystkich testów korzystaliśmy z kart FireWire na chipsetach Lucent, Texas Instruments, NEC, VIA oraz ze złącza FireWire na karcie PCI do interfejsu EMU1820. Jedynie w połączeniu z kartami FireWire na chipsetach NEC oraz VIA napotkaliśmy na problemy – w pierwszym przypadku sterowniki w ogóle nie chciały „zobaczyć” FA101, a w przypadku VIA zdarzało się, że sterowniki „gubiły” kontakt z interfejsem. W każdym pozostałym przypadku funkcjonowanie FA101 było całkowicie stabilne.

To, w czym FA-101 zawodzi to dość „upierdliwa” obsługa sterowników. Należy zacząć od tego, że w panelu obsługi sterów nie podaje się wartości latencji i wielkości buforów. Ponadto, jak już to pokazuje (np. w Cubase SX 2/3), to... kłamie. I to do tego na swoją niekorzyść ;) Pokazuje bowiem wyższe wartości od rzeczywistych czasów opóźnień. Ciekawe? To jest przyjemne ;) Wątpliwą natomiast przyjemnością jest ewentualna zmiana ustawień bufora interfejsu. Po pierwsze – trzeba zrestartować aplikację, która korzysta z FA101. Po drugie przed ponownym uruchomieniem programu (np. Cubase’a czy Sonara) należy na chwilę wyłączyć interfejs. Można oczywiście stwierdzić, że nie jest to aż taka wada, wszak zmian ustawień bufora dokonuje się stosunkowo rzadko. Ale po co ten cały ceremoniał?

Dziwnie – ale dla Edirola tradycyjnie – prezentuje się okienko ustawień latencji FA-101. Nie mamy podanych wartości, a jedynie suwak BUFFER SIZE z pięciostopniowym ustawieniem odnoszącym się do latencji wyjściowej oraz dodatkowo trzystopniowe ustawienia wielkości bufora wejściowego (latencja wejścia) – oddzielnie dla sterowników WDM i ASIO.

Minimalna latencja dla wyjścia wynosi 220 sampli (5 ms przy częstotliwości próbkowania 44.1 kHz), zaś minimalna latencja dla wejścia to 180 sampli (niecałe 3 ms przy częstotliwości próbkowania 44.1 kHz). Przy średnim buforze wejściowym latencja przy częstotliwości próbkowania 44.1 kHz wynosi 4 ms, a przy dużym buforze nieco ponad 5 ms. Razem z latencją wyjściową minimalnym ustawieniem wejścia-wyjścia jest więc 8 ms przy częstotliwości próbkowania 44.1 kHz. Pamiętajmy jednak, że mamy monitoring sprzętowy ;)


W sumie 10 wejść dostępnych jednocześnie w większości trybów pozwala na nagranie praktycznie każdego typu źródła muzycznego. Trzeba jednak pamiętać, że do maksymalnego wykorzystania ilości wejść niezbędny będzie instrument/przedwzmacniacz z wyjściem cyfrowym. I to optycznym. Choć można to „naprawić” zaopatrując się w odpowiedni konwerter (np. M-Audio). 

Do brzmienia preampów nie można się przyczepić – jak na zintegrowana konstrukcję są ok. Wysterowując sygnał należy ostrożnie ustawiać poziom wejściowy – mam wrażenie, że wzmocnienie nie działa liniowo (???). Przy bardzo wysokich poziomach sygnału preamp dość łatwo się przesterowuje (nie mylić z przesterowaniem cyfrowym przetworników analogowo-cyfrowych).

Tradycyjnie, przykłady nagraliśmy w MM Studio. Wykorzystaliśmy przedwzmacniacz TLAudio Ivory 5001, mikrofony Neumann TLM 103 oraz AKG C2000B dla wokalu i gitary akustycznej, zaś do gitary elektrycznej Shure SM57. Oto przykładowe nagrania:

wokal (śpiewa Paulina Leśna)
FA101 + C2000B

Ivory 5001 + C2000B

FA101 + TLM103

gitara akustyczna (gra Wojtek Hoffmann)
FA101 + C2000B

Ivory 5001 + C2000B

FA101 + TLM103

Ivory 5001 + TLM103

gitara elektryczna (gra Wojtek Hoffmann)
FA101 + SM57

Największą w sumie wadą FA-101 (choć tak naprawdę nie jest to jego wina :-) ) jest to, że jakkolwiek interfejs może być zasilany z kabla FireWire, to działa to wyłącznie w połączeniu z komputerami stacjonarnymi, przez złącza 6-pinowe. Próba zasilenia interfejsu z 4-pinowego mini-złącza FireWire laptopa kończy się niepowodzeniem. Jest to wina konstrukcji mini-złączy FireWire laptopów. Swoją drogą, czy ktoś wreszcie zaprojektuje prawdziwie muzycznego laptopa wyposażonego w „normalne” duże złącza FireWire? Przecież tu jest nisza! 

Jakkolwiek udostępnione sterowniki są cały czas w wersji 1.0, interfejs jest wzorem stabilności i pośród urządzeń zewnętrznych należy do najwydajniejszych. Choć oczywiście nie może równać się z rozwiązaniami na szynie PCI. Do zalet należy łatwość obsługi, łatwość konfiguracji, monitoring sprzętowy i przyzwoite przedwzmacniacze uzupełnione o wejścia wysokoimpedancyjne. Jako mobilne studio FA101 jest na tyle uniwersalnym rozwiązaniem, że sprawdzi się i w nagraniach chóralnych, i w rejestracji zestawu perkusyjnego, a nawet niewielkich akustycznych koncertów. Będzie też dobrym szkieletem dla domowego i projektowego studia. Z tymi możliwościami i ceną lokuje się tak naprawdę w niszy – FA101 praktycznie nie ma alternatywy pośród tak dobrze wyposażonych interfejsów FireWire.

Dystrybutor: Roland Polska